Thấu hiểu tâm sinh lý của trẻ vị thành niên: đâu là những biểu hiện bình thường ở tuổi dậy thì?

Do sự thay về ngoại hình cùng với đó là sự phát triển não bộ, các bạn trẻ ở tuổi vị thành niên sẽ bộc lộ những hành vi khác thường so với các giai đoạn trước. Tuy nhiên, với sự thay đổi đột ngột của con, các bậc cha mẹ thường gặp khó khăn trong việc phân biệt hành vi “bình thường” của các thanh thiếu niên trong độ tuổi này với các vấn đề sức khỏe tâm thần.
 
Sau đây là một vài biểu hiện bình thường của con trong giai đoạn dậy thì. 

1. Thế nào là hành vi bình thường trong độ tuổi dậy thì? 

Một điều cha mẹ cần nhớ là ngay cả hành vi “bình thường” của thanh thiếu niên đôi khi cũng có vẻ “bất thường” bởi các con đang trải qua một thời kỳ thay đổi lớn, đặc biệt là sự phát triển của bộ não, nhận thức, thế giới quan và từ đó ảnh hưởng đến hành vi của trẻ. Vì lý do này, các bạn trẻ thường có xu hướng hành động liều lĩnh hơn, chấp nhận rủi ro với mong muốn khám phá thế giới của người trưởng thành. 

2. Những ví dụ về hành vi bình thường của thanh thiếu niên

Thay đổi diện mạo
Bên cạnh sự thay đổi về ngoại hình một cách tự nhiên, các bạn trẻ cũng thường có xu hướng quan tâm hơn đến ngoại hình để có thể khẳng định bản thân. Ba mẹ có thể thấy con muốn nhuộm tóc, xỏ khuyên trên cơ thể, mặc quần áo rộng, hoặc đơn giản là chạy theo xu hướng thời trang của giới trẻ hiện giờ để có thể hòa nhập. 

Một số bạn có thể cảm thấy lúng túng khi trải qua giai đoạn phát triển thể chất và có thể cố gắng bù đắp điều đó bằng cách thay đổi vẻ bề ngoài của mình. 

Ưu tiên thời gian với bạn bè
Thanh thiếu niên thường phụ thuộc rất nhiều vào mối quan hệ với bạn bè và thường sẽ bày tỏ nhu cầu hòa nhập với những bạn bè và có cảm giác khó gần gũi với bố mẹ. Đây là một phần trong quá trình phát triển của thanh thiếu niên bởi trong nhận thức của họ, bạn bè đóng vai trò quan trọng hơn giúp chúng có thể hòa vào cộng đồng. 

Do đó, cha mẹ có thể nhận thấy con mình đang xa cách các thành viên trong gia đình để có nhiều thời gian hơn cho bạn bè hoặc con có thể đang theo đuổi các xu hướng và các sự kiện mới nhất nhằm trở nên nổi tiếng hoặc phù hợp với một nhóm bạn nhất định.

Thay đổi trong tâm trạng
Ngoài sự thay đổi nhanh chóng của não bộ, trẻ vị thành niên cũng đang trải qua sự gia tăng hormone khi dần phát triển thành người lớn. Tuy nhiên lại chưa trở thành người lớn – và do đó không thể làm mọi thứ mà mình mong muốn muốn. Điều này có thể khiến cho các bạn trẻ cảm thấy khó chịu và từ đó có xu hướng biểu hiện tâm trạng ủ rũ hoặc trở nên thích tranh luận hơn với người lớn.

Ngoài ra, ở giai đoạn này, các bạn trẻ trải qua rất nhiều thay đổi trong cuộc sống và đang cố gắng tìm hiểu bản thân, do đó có thể cảm thấy thiếu tự tin hoặc không chắc chắn với những thay đổi nhất định và rất dễ bị tổn thương hay bị ảnh hưởng về mặt cảm xúc. 
 
Có những hành vi nổi loạn, khó bảo
Do đang trong độ tuổi phát triển, các phần não dành riêng cho việc ra quyết định và kiểm soát xung lực chưa được phát triển đầy đủ nên đôi khi thanh thiếu niên không suy nghĩ về hậu quả lâu dài của hành động mà dường như có xu hướng nghe theo bạn bè, làm theo số đông. Do đó, trong độ tuổi dậy thì, các con thường có những phán đoán sai và hành động chống lại mong muốn cha mẹ.

Mặc dù hành vi nổi loạn có thể bình thường ở một mức độ nào đó – như lái xe nhanh hoặc thử uống rượu ở mức độ vừa phải, tuy nhiên cha mẹ nên can thiệp và hướng dẫn con để có thể tránh xa những hành vi nguy hiểm như phạm tội, quan hệ tình dục không an toàn, đua xe và sử dụng ma túy, …
 
Trên đây là một vài biểu hiện thường thấy ở những bạn trẻ đang ở độ tuổi vị thành niên. Những biểu hiện này có thể “khác thường” với ba mẹ nhưng lại có thể “bình thường ở độ tuổi của con. Do đó, ba mẹ nên hiểu những thay đổi trong tâm sinh lý của trẻ trong độ tuổi dậy thì, từ đó có cách định hướng và nói chuyện một cách chân thành, cởi mở và đặc biệt nên tôn trọng cá tính của con.